Rang

Rang qayerda beriladi

Boʻyoq sinflari va tolalar

Har bir boʻyoq sinfi maʼlum tolalar bilan bogʻlanadi: tola boʻyoqni, boʻyoq esa koʻp jihatdan rang chidamliligini belgilaydi.

• Reaktiv (paxta, viskoza, zigʻir, liotsell): tola bilan kimyoviy bogʻlanadi; ranglar yorqin, yuvishga chidamli; paxta trikotaji uchun asosiy sinf.
• Kub boʻyoqlar (sellyuloza tolalari): qaytarilish orqali eriydigan holga keltiriladi, soʻng tola ichida oksidlanadi; yuvish va yorugʻlikka juda chidamli; maxsus kiyim, forma. Denim uchun indigo ham shunday qoʻllanadi, lekin u ataylab rangi oʻchadigan boʻyoq.
• Oltingugurtli boʻyoqlar (sellyuloza tolalari): arzon, toʻq qora, toʻq koʻk va jigarrang ranglar; chidamliligi oʻrtacha, xlorga chidamsiz.
• Dispers boʻyoqlar (poliefir, atsetat): taxminan 130 °C da bosim ostida qoʻllanadi; poliefirda yaxshi chidamlilik.
• Kislotali boʻyoqlar (jun, ipak, poliamid): kislotali vannada qoʻllanadi va tolaning aminoguruhlari bilan bogʻlanadi.
• Pigment (istalgan tola): erimaydigan rang zarralari bogʻlovchi modda bilan yuzaga mahkamlanadi; oddiy va universal, ammo matoni qattiqlashtiradi, toʻq ranglar esa ishqalanishga kam chidaydi.

Aralashmaga har bir tola uchun oʻz boʻyogʻi kerak: paxta-poliefir poliefir uchun dispers, paxta uchun reaktiv boʻyoq bilan bitta yoki ikki vannada boʻyaladi.

Gul bosish

• Yassi trafaret: boʻyoq toʻrli trafaret orqali siqib oʻtkaziladi, har bir rang uchun alohida trafaret; buyum detallari va kichik mato partiyalari.
• Rotatsion: silindrsimon trafaretlar uzluksiz bosadi; uzun mato partiyalari uchun tejamli.
• Raqamli (purkagichli): trafaretsiz, ranglar soni cheklanmagan, fotografik aniqlik; tayyorgarlik xarajati past boʻlgani uchun kichik partiyalar va namunalarga mos, ammo bir metr narxi yuqoriroq.
• Kimyosi boʻyicha: pigment bosma yuzada qoladi va istalgan tolaga mos; paxta yoki viskozaga reaktiv bosma bugʻlanadi va yuviladi, mato yumshoq qoladi; rangsizlantiruvchi (vytravnoy) bosma boʻyalgan mato fonini ketkazadi yoki boshqa rang bilan almashtiradi va toʻq fonda yumshoq naqsh beradi.

Tayyor buyumlarda plastizol boʻyoq (plastifikatordagi PVX zarralari, issiqlik bilan qotiriladi) yuzada qoladi: qoplovchi, toʻq matoda yorqin va chidamli, ammo qoʻlga qalinroq seziladi; ftalatsiz plastizolni talab qiling. Suv asosidagi boʻyoq tolaga singadi: yumshoq va havo oʻtkazadi, och rangli paxtada eng yaxshi natija beradi; toʻq buyumlarda unga rangsizlantiruvchi yoki qoplovchi asos kerak.

Rangni tasdiqlash

1. EtalonBuyurtmachi maqsadni belgilaydi: jismoniy namuna, toʻqimachilik uchun Pantone (TCX) raqami yoki spektral maʼlumotlar.
2. Lab dipBoʻyoqchi aynan oʻsha mato yoki ipni etalon boʻyicha boʻyab, ikki-uch variant yuboradi; buyurtmachi bittasini tasdiqlaydi yoki tuzatish soʻraydi.
3. Sinov bosmasi (strike-off)Gul bosilgan mato uchun seriyali matoga bosilgan namuna rang, naqsh qismlarining mos tushishi va yumshoqligi boʻyicha tasdiqlanadi.
4. SeriyaHar bir boʻyash partiyasi tasdiqlangan lab dip bilan solishtiriladi va qabul qilinadi, tuzatiladi yoki rad etiladi.

• D65Oʻrtacha kunduzgi yorugʻlik, 6500 K; odatda asosiy manba
• TL84Doʻkon lyuminessent lampasi, 4100 K
• AChoʻgʻlanma lampa, 2856 K

Rang yorugʻlik kabinasida koʻz bilan baholanadi va spektrofotometrda oʻlchanadi. Farq ΔE bilan, koʻpincha ISO 105-J03 dagi CMC (2:1) formulasi boʻyicha ifodalanadi; odatiy chegara — 1,0, muhim ranglar uchun qatʼiyroq. Metameriya — turli boʻyoq retseptlari tufayli namunalar bir yorugʻlikda mos kelib, boshqasida farqlanishi; ikki va undan ortiq manba ostida tekshirish uni aniqlaydi.

Har bir boʻyash partiyasi biroz farq qiladi. Katta buyurtmalar tus guruhlariga (shade band) — yonma-yon qoʻyish mumkin boʻlgan darajada yaqin partiyalarga ajratiladi; bitta buyumning barcha detallari bir guruhdan olinishi kerak, aks holda yeng old boʻlakdan farq qilishi mumkin.