Mato birinchi yuvishdan keyin nega kichrayadi?

Nima sodir boʻladi

Xom mato trikotaj va toʻquv sexlaridan mumsimon, toza oq boʻlmagan va suvni sekin shimadigan holda keladi. Toʻqima matodan avval toʻquv uchun surtilgan shlixta ketkaziladi. Soʻng mato issiq ishqorda qaynatilib, tabiiy mum, pektin va texnologik moylardan tozalanadi hamda boʻyoq tekis oʻtirishi uchun, odatda vodorod peroksidi bilan oqartiriladi. Paxta asosan tola bilan kimyoviy bogʻ hosil qiluvchi reaktiv boʻyoqlar bilan boʻyaladi. Bogʻlanmagan boʻyoq issiq chayish va sovunlash bilan yuviladi. Rang tusi buyurtmachi etaloni bilan asbob va koʻz orqali solishtiriladi. Oxirida mato past taranglikda quritiladi, trikotaj kompaktlanadi, toʻqima mato siqib kirishtiriladi, soʻng rang chidamliligi, kirishish va taqiqlangan kimyoviy moddalarga sinovdan oʻtkaziladi.

Nega bu muhim

1. Tayyorlash bosqichi rang tekis chiqishini belgilaydi. Paxta atigi 88–96% sellyulozadan iborat; mum, pektin, oqsil va mineral moddalar qaynatib ketkaziladi, shunda mato bir tekis hoʻllanadi.
2. Tola mustahkam qolishi uchun peroksid bilan oqartirish nazorat qilinadi. Temir, marganes yoki mis izlari sellyulozani yemiruvchi radikallar hosil boʻlishini tezlashtiradi.
3. Yuvib tozalash kiyim rang berish-bermasligini belgilaydi. An’anaviy reaktiv boʻyoqning faqat taxminan 60 foizi tolaga bogʻlanadi; matoda qolgan qismi kir yuvishda boshqa kiyimlarni boʻyaydi.
4. Pardozlash kiyim oʻlchamini saqlashini belgilaydi. Cotton Incorporated sinovida relaksatsion quritish va kompaktlash paxta trikotajining boʻyiga kirishishini 20 foizdan 5 foizgacha kamaytirdi.
5. Kimyoviy tarkib kiyimning xavfsiz va qonuniy boʻlishini belgilaydi. Yevropa Ittifoqida teriga tegib turadigan toʻqimachilikda 22 ta kanserogen amindan birortasini 30 mg/kg dan ortiq ajratadigan azoboʻyoqlar taqiqlangan.

Eng yaxshi amaliyot

• Ishqor, sirt-faol moddalar va metallarni bogʻlovchi agentlar bilan qaynatish, soʻng taxminan pH 10,5–12 da stabillangan vodorod peroksidi bilan oqartirish: tola shikastlanmaydi. Pastel ranglarga oqartirish shart, toʻq ranglarga koʻpincha shart emas.eippcb.jrc.ec.europa.eu↗ (yangi oynada ochiladi)
• Yuqori fiksatsiyali boʻyoqlardan foydalanish va rang tusiga birinchi urinishda, qayta boʻyashsiz erishish. Bifunksional reaktiv boʻyoqlar taxminan 80%, monofunksionallar taxminan 60% mahkamlanadi. Avtomatik dozalash partiyalar orasidagi barqarorlikni oshiradi.eippcb.jrc.ec.europa.eu↗ (yangi oynada ochiladi)
• Har bir partiyani spektrofotometrda tasdiqlangan etalonga nisbatan, buyurtmachi bilan kelishilgan CMC chegarasida oʻlchash, soʻng bir necha yorugʻlik manbaida tekshirish: kunduzi mos rang doʻkon yoritgichida farq qilishi mumkin (metameriya).iso.org↗ (yangi oynada ochiladi)xrite.com↗ (yangi oynada ochiladi)
• Rang chidamliligini ISO 105 boʻyicha sinash: yuvishga (C06), quruq va hoʻl ishqalanishga (X12), terga (E04) va yorugʻlikka (B02). Baholar 1–5, bunda 5 — oʻzgarish va boʻyalish yoʻq; yorugʻlik uchun 1–8.iso.org↗ (yangi oynada ochiladi)iso.org↗ (yangi oynada ochiladi)iso.org↗ (yangi oynada ochiladi)iso.org↗ (yangi oynada ochiladi)
• Kirishishni har bosqichda nazorat qilish: hoʻl ishlovda past taranglik, trikotajda relaksatsion quritish va kompaktlash, toʻqima matoda siqib kirishtirish. Har bosqichdan keyin oʻlchash, tayyor matoni ISO 5077 boʻyicha tekshirish.cottonworks.com↗ (yangi oynada ochiladi)sanforized.de↗ (yangi oynada ochiladi)iso.org↗ (yangi oynada ochiladi)

Atamalar

Reaktiv boʻyoq

Paxta sellyulozasi bilan kimyoviy (kovalent) bogʻ hosil qiluvchi boʻyoq.

Rang chidamliligi

Rangning yuvish, ishqalanish, ter va yorugʻlikka oʻchmasdan, boshqa matoni boʻyamasdan bardosh berishi.

Kompaktlash

Trikotaj halqalarini mexanik zichlash: mato uyda emas, fabrikada kirishadi.

Ishqoriy qaynatish

Paxtadagi tabiiy mum va pektinlarni issiq ishqoriy eritmada ketkazish.

Metameriya

Ikki rang bir yorugʻlikda mos kelib, boshqasida farq qilishi.

Manbalar

1. EU Best Available Techniques (BREF) Reference Document for the Textiles Industry, JRC 2023 (yangi oynada ochiladi)eippcb.jrc.ec.europa.eu
2. ISO 105-C06: Colour fastness to domestic and commercial laundering (yangi oynada ochiladi)iso.org
3. ISO 105-X12: Colour fastness to rubbing (yangi oynada ochiladi)iso.org
4. ISO 105-E04: Colour fastness to perspiration (yangi oynada ochiladi)iso.org
5. ISO 105-B02: Colour fastness to artificial light (xenon arc) (yangi oynada ochiladi)iso.org
6. ISO 105-J03: Calculation of colour differences (CMC) (yangi oynada ochiladi)iso.org
7. X-Rite: What is metamerism? (yangi oynada ochiladi)xrite.com
8. Cotton Incorporated ISP 1009: Guide to Improved Shrinkage Performance of Cotton Fabrics (yangi oynada ochiladi)cottonworks.com
9. Sanforized: What is Sanfor (compressive shrinkage) (yangi oynada ochiladi)sanforized.de
10. ISO 5077: Determination of dimensional change in washing and drying (yangi oynada ochiladi)iso.org
11. Danish EPA fact sheet: Azo dyes and pigments (REACH Annex XVII, entry 43) (yangi oynada ochiladi)eng.mst.dk